Στις 8 Μαΐου του 1880 πεθαίνει, στα πενήντα οκτώ του, ο Γκυστάβ Φλωμπέρ. Τον Φεβρουάριο, τρεις μήνες πριν το τέλος, σε ένα σημείωμά του στον Εμίλ Ζολά, έγραφε: »Πέρασα όλη τη μέρα χθες μέχρι τις 11 το βράδυ διαβάζοντας τη Νανά. Δεν έκλεισα μάτι χθες το βράδυ και έχω χαζέψει. Θεέ μου! Τι αρχίδια που έχεις!». Παρά τα εγώ και τις διαμάχες τους – πάντα θερμές στους χώρους της τέχνης- οι μεγάλοι συγγραφείς μπορούσαν να αναγνωρίζουν το μεγαλείο των άλλων, να ξαγρυπνούν θαυμάζοντας.
Εδώ κάποια αποσπάσματα από το δοκίμιό μου «Γραφή και Απογοήτευση. Επίσκεψη στον επιστολογράφο Φλωμπέρ». Είναι από τη συλλογή ΔΟΚΙΜΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ. Πολιτική, Λογοτεχνία, Φιλοσοφία, εκδόσεις Opportuna, 2011 (βλ. πιο κάτω τα περιεχόμενα του βιβλίου)
…Στις επιστολές του ο Φλωμπέρ παρουσιάζεται διαρκώς ως άγγελος της απογοήτευσης από όλες τις πραγματικότητες που θα μπορούσαν να τον παρασύρουν έξω από το εργαστήριο της γραφής, μακριά από τη βασανιστική προπαρασκευή του Έργου. Τόσο η ευτυχία του ιδίου όσο και η δυστυχία των άλλων, η «αληθινή δυστυχία» υποβιβάζονται για να αναδυθεί, μόνη αυτή, η παράδοξη αλήθεια της λογοτεχνίας.
Κάποτε πάλι η μακάβρια πρόγευση ανασύρεται για να χρωματίσει ακόμα και την ερωτική διέγερση. Η ηδονική αίσθηση αναδύεται εδώ στην εμπειρία της αλήθειας ως μίξης της ομορφιάς και της ασχήμιας, στην επαφή της ποίησης με ένα ακάθαρτο και μιαρό πραγματικό. «Μέσα από τις ασχήμιες της ύπαρξης, ας θαυμάζουμε συνεχώς το απέραντο γαλάζιο της ποίησης που είναι υπεράνω και παραμένει στη θέση του, ενώ όλα τα άλλα αλλάζουν». Η Ανατολή στον νεαρό περιηγητή Φλωμπέρ είναι ένας τέτοιος χώρος όπου η βρωμιά αναμιγνύεται με τα αρώματα των χρυσών καρπών. Γοητεία είναι, λέει ο συγγραφέας, η αρμονία των ανομοιογενών.
Στον Φλωμπέρ όλα ξεκινούν από την αγωνία για τη λογοτεχνία. Με ποιο τρόπο μπορεί να διασφαλιστεί η λογοτεχνική μαστορική σε συνθήκες διακύβευσης κάθε «πολυτέλειας»; Πως μπορεί να προστατευθεί η απόσταση του συγγραφέα από τα βίαια ρεύματα της σύγχρονης ζωής ώστε να είναι εφικτό το έργο της λογοτεχνικής μετάπλασης του χάους σε μορφή, του εφήμερου σε αθανασία; Αυτή είναι η πρώτη και έσχατη αγωνία του συγγραφέα. Και μια απάντηση σε αυτή την αγωνία είναι ο αριστοκρατικός ελιτισμός, η προσφυγή δηλαδή στο όραμα μιας κυβερνώσας πνευματικής ολιγαρχίας. Θα έλεγε κανείς ότι αυτός ο αριστοκρατικός ελιτισμός διατρέχεται από την αυταπάτη για διατήρηση της ανιδιοτέλειας σε συνθήκες καθολικής ιδιοτέλειας. Ο πυρήνας του βρίσκεται στην προσδοκία για τη διαφύλαξη της εσωτερικής ζωής σε μια συγκυρία πυκνών και αιφνίδιων μετασχηματισμών στη σχέση του δημόσιου και του ιδιωτικού, του συλλογικού και του ατομικού. Είναι η τυφλή παρακολούθηση αυτής της πλάνης που ωθεί τον συγγραφέα –καλλιτέχνη είτε στη δυσπιστία για τη δημοκρατία είτε στο μίσος για τη δημοκρατία. Η δημοκρατία εμφανίζεται πλέον ως το βασίλειο της μη αυθεντικής και μικρόψυχης δόξας, της «καθημερινής γνώμης», της μόδας που ασκεί τυραννία πάνω σε όλες τις, άξιες για να διαρκέσουν, μορφές.
ΔΟΚΙΜΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Ανάμεσα στην ιδέα και στις μορφές. Η περίπτωση Μπενζαμέν Κονστάν
Το συναίσθημα στην πολιτική. Mαντάμ Ντε Σταλ.
Γραφή και απογοήτευση. Επίσκεψη στον επιστολογράφο Φλωμπέρ
Περί ατομικισμού στον Νίτσε. Κάποιες αποχρώσεις
Το πολίτευμα της λογοτεχνίας.
Η αντιπολιτική νοημοσύνη. Κάποιες στιγμές του Βαλερύ.
Ο Jan Patoçka και η κριτική στον «σοσιαλισμό»
Το πάθος έξω από τον παράδεισο. Για τη σκέψη του Τζορτζ Στάινερ
Η γραφή και το πολιτικό κακό. Ο Ζίγκφριντ του Χάρι Μούλις
Ηθική μεταμόρφωση και μυθοπλαστικός φιλελευθερισμός. Ένα αμερικανικό μυθιστόρημα (Πέρσιβαλ Έβερετ)
Ο συγγραφέας ως μεσίτης. Η «χώρα, όπως είναι» του Ρίτσαρντ Φορντ
Σημείωση για την Ποίηση Ι. Ή γιατί να αγαπούμε την ποίηση;
Σημείωση για την Ποίηση II
Σαν επίμετρο: Τρελοί, παλιάνθρωποι και ηλίθιοι. Ο συγγραφέας αντι-βάρβαρος.
Νικόλας Σεβαστάκης 