Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ‘ΕΙΝΑΙ’ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ*

                       Το ρήγμα και η αναζήτηση

Στο μυθιστόρημα της Αντόνια Μπάιατ Η Παρθένος στον κήπο, η Στεφανί (μια από τις δυο αδελφές Πότερ) την οποία έχει ερωτευτεί ο ιερέας Ντάνιελ, παρευρίσκεται στη λειτουργία του αγγλικανικού Πάσχα. Η αφήγηση, καθώς ανασυνθέτει τις σκέψεις και τα συναισθήματα της Στεφανί, στέκεται στην αδυναμία που αισθάνεται η κοπέλα να συνδεθεί με το συγκεκριμένο περιβάλλον και την εκκλησιαστική εμπειρία «λόγω υπερβάλλοντος ορθολογισμού».

Tραγουδούσαν, σηκώνονταν, γονάτιζαν, έψαλλαν, ψιθύριζαν, εξομολογούνταν. Η απέχθειά της για τον χριστιανισμό σκλήρυνε σαν πάγος. Συνειδητοποίησε ότι είχε έρθει με την ελπίδα να συμμετάσχει κι εκείνη σε κάτι παμπάλαιο, κληροδοτημένο από γενιά σε γενιά. Τα Χριστούγεννα τη συγκινούσαν. Το «Ελάτε με πίστη», ιδίως όταν τραγουδιόταν στα λατινικά, της προκαλούσε βαθιά θλίψη για τον αποκλεισμό της από την πίστη και την κοινότητα.  Η δύσκολη γέννα μες στην κακοκαιρία, οι χρυσοί άγγελοι που δοξολογούν στο χιόνι, η λέξη μέσα σε μια λέξη ανήμπορη να αρθρώσει λέξη- όλα αυτά θα ήθελε να τα έχει, καθώς ένιωθε αποκλεισμένη από τη ζεστασιά και το φως του στάβλου, λόγω υπερβάλλοντος ορθολογισμού[1]. Μπορεί να σκεφτεί κανείς πως η Στέφανι της Μπάιατ αντιπροσωπεύει αυτό το οποίο ο Χρήστος Γιανναράς θα αντιληφθεί ως εγγενή αδυναμία της ‘δυτικής ατομοκρατίας’ απέναντι στην ευχαριστιακή κοινότητα του βιώματος. Όπως ξέρουμε, η κριτική σε διάφορους σχηματισμούς της ‘δυτικής’ υποκειμενικότητας αποτέλεσε έναν από τους κεντρικούς άξονες της γιανναρικής σκέψης. Θα αναπτυχτεί σε έκταση και βάθος τόσο στις κυρίως μελέτες του όσο και στο ευρύ φάσμα των πιο παρεμβατικών του γραφών και ομιλιών. Θα ξεκινήσω όμως πηγαίνοντας πίσω στο χρόνο, σε ένα κείμενο για ένα από τα πρώτα βιβλία του Γιανναρά. Βρισκόμαστε στο 1968 και ο κριτικός Βάσος Βαρίκας ελέγχει ήδη τον φιλόσοφο ως θεολόγο με τους ίδιους όρους που θα συναντήσουμε στην επεισοδιακή περίοδο της εκλογής του Γιανναρά στην Πάντειο Σχολή το 1982. Το κείμενο[2] του Βαρίκα σχολιάζει μια συλλογή άρθρων του Γιανναρά, το ‘Τίμιοι με την Ορθοδοξία’. ΄

---

[1] A.S Byatt, Η παρθένος στον κήπο, (μετάφραση: Κατερίνα Σχινά), Πόλις, 2024, σ. 225.

[2] Βάσος Βαρίκας, «Σύγχρονοι Προβληματισμοί», 10/3/1968, ΤΟ ΒΗΜΑ.

• Η πρώτη σελίδα από το άρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Στο σύνολό του θα αναρτηθεί αργότερα.